EBRU YAPIMI

EBRU YAPIMI ÖNCESİNDE MALZEMELERİN HAZIRLANIŞI
Ebru yapımına başlamadan önce seçilecek kağıdın ölçüsüne uygun büyüklükte bir tekne alınır, tekne kitreli su ile doldurulur. Genellikle kullanılan 35*50cm ölçülerinde 6-7 cm derinliğinde çelik tepsidir.Günümüzde galvaniz ve hatta plastik olarak satılanları varsa da hiçbir ebru sanatçısı bunları kullanmamaktadır.En sağlıklısı ve uzun ömürlüsü çelik olanlardır.
Gelenksel tarz olarak yüzyıllarca yapıldığı şekliyle kitre yapımını anlatmak gerekirse ;
Kitre, bir bitkinin özü olup(geven otu) baharatçılarda (aktarlarda) veya ebru malzemecilerinde satılır. Silme bir avuç veya tepeleme iki çorba kaşığı kitre iki litre kadar su içinde 2, 3 veya 4 gün bekletilerek kitrenin su içinde iyice şişmesi sağlanır. Şişen kitre su içinde el ile yoğurularak suya karışması sağlanır. Kitreli su boza kıvamında veya az seyreği olmalıdır. Hazırlanan sıvı ince bir tülbent ile süzülerek temizlenir. Kıvamı çok koyuysa dinlendirilmiş ılık su ile seyreltilir. Tekrar tekrar karıştırılıp süzülerek homojen bir karışım elde edilmeye çalışılır. Son haliyle tekneye yavaşça (köpürtmeden) boşaltılır.Üzerine bir damla 3 cm civarında açılabilen boya damlatılır.Boyanın yüzeyde ne kadar açılacağını belirleyen yegane unsur Öd dür.Ne kadar çok katarsanız boyaya o kadar çok açılır yüzeyde.İdeali 3-4 cm çapında açılmasıdır. Boyanın kenarları dişli,yıldızlı,kırık vs.. şeklinde açılıyorsa teknenin yüzey gerilimi(gerginliği) veya kitrenin viskozitesi çok fazladır. Yeni yapılmış ve/veya yüzeyi açıkta 5dk dan fazla beklemiş tüm kitrelerin yüzeyleri gerginleşir.Bunu gidermek için temiz bir kağıt veya gazete ile yüzey temizlenir ardından tekrar deneme işlemleri devam eder. Deneme sırasında her 10 dk.da bir yüzeyi temizlemek gerekir.Aksi takdirde yüzey gerilimden dolayı boyalar açılamayacak ve gereğinden fazla öd katmamıza neden olacaktır.Tekne temizlenip normale dönünce de boyanın açılmasını durduramayacağımızdan hazırladığımız boya ziyan olur.

Günümüzde kullanılan ve daha basit olarak hazırlanan kerajin (carrageen) maddesi ile kitre sıvısı hazırlamak;
Yine aktarlardan veya ebru malzemecilerinden alabileceğiniz bir tür gıda kıvam artırıcısı olarak da kullanılan, Japonya civarlarında okyanusta yetişen deniz yosunu olan kerajin kullanarak da kitrenizi hazırlayabilirsiniz. Malzemecinizden kullanacağınız miktarı öğrenerek başlamanız tavsiyemizdir.Fakat deneme yanılma yöntemiyle de bu kıvamı bulabilirsiniz lakin bu biraz ustalık ister. Yaklaşık olarak piyasadaki kerajinler üzerinden gidersek, 30-40 gr kerajini 50~60 derece 6 lt musluk suyuna mikser yardımıyla karıştırarak hazırlayabilirsiniz.Su soğuyana kadar ara ara karıştırarak karışımınızı hazır hale getirebilirsiniz. 2-3 saatte ideal kıvama gelecektir. Dikkat etmeniz gereken su soğudukça karışımın kıvamı da yoğunlaşacaktır. En sağlıklısı 6 litreye 30-40 gr atmak yerine 4 lt içinde karıştırabilirsiniz. Tekneye alıp soğumasını bekledikten sonra (bu zaman içinde yüzeye toplanan köpüklerini temizleyebilirsiniz) ideal kıvama gelene kadar azar azar su ekleyip kıvamını yakalayabilirsiniz. Kitre kıvamını anlamanın en iyi yolu yukarıda anlattığımız şekilde düzgün açılan boya damlatıp yüzeyde boya ile oynamaktır. Yüzeyden yapacağınız hareketlerde boya çektiğiniz yerde kalıyorsa kıvamı olmuştur.Boya geri gidiyorsa kıvamı koyudur,boya fazla ileri gidiyorsa kitre cıvıktır. Koyu kitreye su ilave ederek çözebilirsiniz ama cıvık kitreyi koyulaştırmak biraz zordur.Daha derişik çözelti ilave etmek bir çözüm olabilir. Bu süreçte teknenin yüzey gerilimine çok dikkat etmeniz gerekir.
Geleneksel yöntemlerde boya hazırlama;
Değişik renklerde toprak boyalar ayrı ayrı iki mermer yüzey (cam,seramik, krom) arasında iyice ezilir.Klasik olan zemindeki mermer üzerinde desteseng denilen ezme mermeri ile yapılan stildir. Ezilme esnasında hafif su katılır. Ezilme sonrasında meydana gelen çamur benzeri boyaya sığır ödü katılarak 15 gün veya bir ay kadar bekletilir. Boyanın öd asidiyle pişmesi sağlanır. Önemli olan hiç kum tanesi kalmamasıdır.Toz halinde toprak kullanılır.Beklemeden sonra mamül sulandırılarak kullanılır. Boya açılmıyorsa öd katılır. Rengi açmak için su kullanılır.

Hazırlanan boyalar fırça veya düz çubuk(bız) yardımıyla daha önce hazırlanmış olan kitreli suyun üst yüzeyine damlatılır.Boyaların açılmasını ve şekillerin yuvarlaklığını tahmin edemeyiz.Olması gereken 3-4 cm çapında tam yuvarlak kumlanmadan açılmasıdır. Yaptığımız ebrunun tam olarak nasıl olacağını değil neye benzeyeceğini bilebiliriz. Bu yüzden iki defa aynı ebruyu yapmak imkansızdır.
Kağıt düzgünce tekne üzerine bırakılır, görüntünün kağıda işlemesi sağlanır. Birkaç saniye sonra kağıt teknenin kenarına sıyrılarak alınır. Boyaların ayarı düzgün yapılmışsa hiç akma olmaz.Boya akmışsa ödü azdır.Kırılmışsa suyu azdır. Kağıt temiz bir ortamda kurumaya bırakılır.
Su yüzeyinde meydana gelen şekiller, bazı fizikokimya kanunlarından dolayı soyut görünümdedir.
Bu ebrû tekniğinde sanatçı, boyaların kitreli su üzerindeki dağılışına yeterince hakim olamaz.Bu noktada külli irade- cüz-i irade mevzusu zühur eder. Bu yüzden bir takım kalıplaşmış ebrû tipleri oluşmuştur.

Önemli Not:

Ebru Sanatı bir kitaptan veya biryerlerden okuyarak,izleyerek öğrenilemez.Bir hocadan ders almak şarttır.Yoksa sonuç hüsran olur.

HÜSEYİN KAYA

Yoruma kapalı.